Een podium voor de tabaksindustrie overschrijdt een ethische lijn

Met grote verbazing zagen wij in het Healthcare magazine van maart 2026 een publireportage waarin een vertegenwoordigster van tabaksgigant Philip Morris International (PMI) een vrijgeleide kreeg om de lezer te misleiden en te desinformeren. De tabaksindustrie werd in het artikel opgevoerd als de nobele redder van de huidige roker, waarbij hun nieuwe, ‘minder schadelijke’ nicotineproducten uiteraard dé oplossing bieden.

De tabaksgigant kreeg dit platform op het moment van het door de tabaksindustrie gesponsorde ‘World Nicotine Congress’ dat eind maart plaatsvond in Brussel. Het interview is een klassiek voorbeeld van het zogenaamde ‘tobacco tactics playbook’, dat eerder uitvoerig werd beschreven door een onderzoeksgroep van de University of Bath op tobaccotactics.org. Tabaksgiganten gebruiken propagandatechnieken al decennialang om niet enkel twijfel te zaaien, maar ook te desinformeren, gezondheidsrisico’s te minimaliseren en beleidsmaatregelen te ondermijnen. Laat ons de publireportage van PMI ontmaskeren.

Misleidende beweringen

De stem van de tabaksgigant laat de lezer meteen twijfelen over de manier waarop het publieke debat in België gevoerd wordt. De opgevoerde experte uit veel kritiek op het maatschappelijke debat en tussen de regels door lezen we een aantal zeer misleidende beweringen. Haar claim dat bij gebruik van alternatieve nicotine houdende producten zoals e-sigaretten/vapes, nicotinezakjes en verhitte tabak 95% minder schadelijke stoffen vrij zouden komen dan bij verbranding van tabak, is namelijk niet wetenschappelijk bewezen en bovendien al jaren geleden ontkracht in een publicatie in het toonaangevende medisch-wetenschappelijke tijdschrift The Lancet.

De hier genoemde schadebeperking (ofwel ‘harm reduction’) is een veel gebezigde term van de tabaksindustrie om deze nicotinehoudende producten te promoten als alternatief voor de sigaret. Soms probeert men zelfs de term ‘gezondheidswinst’ te gebruiken om de roker het gevoel te geven dat hij wint bij het consumeren van deze producten. Over de ongekende lange termijn effecten van deze middelen én de toenemende gegevens over de aanwezigheid van toxische en kankerverwekkende stoffen in e-sigaretten en verhitte tabak wordt in alle talen gezwegen.

Merchants of Doubt

Verder wordt in het artikel benoemd dat in wetenschappelijke studies geen verband is aangetoond tussen nicotine en kanker. Ook hier zien we de stempel van deze 'Merchants of Doubt', namelijk door af te leiden van waar het eigenlijk om gaat. Nicotine is namelijk wel degelijk toxisch, met name voor het hartvaatstelsel. Bovendien komt het kankerbevorderende aspect van eerder genoemde nicotinebevattende producten uit de afgeleiden van nicotine, zoals nitrosamines, en de bijkomende bestanddelen van de aerosol. Nicotine is daarnaast extreem verslavend, en staat in de top drie van verslavende middelen, samen met heroïne en crack. Rokers die door middel van de e-sigaret proberen te stoppen, blijven dan ook vaak afhankelijk van nicotine, waarbij duaal gebruik van zowel sigaretten en e-sigaretten vaker voorkomt dan een volledige switch naar e-sigaretten.

Om het geheel nog schokkender te maken richt de marketing voor nicotinehoudende producten zoals de e-sigaret zich nadrukkelijk op jongeren. De industrie probeert de jeugd voor zich te vangen door middel van zoete smaakjes, aantrekkelijke designs en via influencers op social media. Het brein van jongeren is extra kwetsbaar voor het ontwikkelen van verslaving en dat weet de rookindustrie als geen ander. Jongeren die vapen hebben namelijk een verhoogd risico om later te starten met roken. Op deze manier trekt de rookindustrie een nieuwe generatie jonge verslaafden aan en behoudt ze de groep volwassenen met nicotineverslaving. Nicotine is daarbij de sleutel; een verslaafde klant is immers de beste klant.

Ethische lijn

De stem van de tabaksindustrie klinkt nog luider wanneer zij, volgens het ‘tobacco tactics playbook’, het argument van de illegale markt aanhaalt als motief tegen strikte regulering. Hoewel een reëel probleem, kan dit naar onze mening nooit een reden zijn om schadelijke en verslavende producten toe te laten. Omgekeerd zou dit argument namelijk impliciet een legalisering van alle verslavende middelen suggereren. Het bestrijden van illegale producten en verkoopskanalen vergt een gerichte en gespecialiseerde aanpak die los staat van het gezondheidsaspect. Dit argument wordt vaak opgevoerd door de industrie en de tabakslobby om gezondheidsbevorderend beleid te verzwakken of uit te stellen.

Door de tabaksindustrie een podium te geven kan men zich afvragen of een ethische lijn wordt overschreden. De tabaksindustrie spint garen bij verslaving, overleeft op massale consumptie van toxische producten, en heeft haar queeste naar een nieuwe generatie verslaafden reeds lang geleden ingezet. Het is tijd om daar een halt toe te roepen. Zoals de PMI-vertegenwoordigster in het interview ironisch genoeg zelf aangeeft: "Het is de maatschappelijke verantwoordelijkheid van iedereen die over informatie beschikt, deze objectief en volledig te kunnen laten delen." Als aangesproken partij kaatsen we met dit schrijven graag de bal terug, weliswaar wél met oog voor de gezondheid van de bevolking en met zorg voor de toekomst van onze jeugd.

• Dr. Katrien Eger, pneumoloog UZA en Chair Taskforce E-cigarette and cigarette prevention & cessation van de Belgian Respiratory Society
• Dr. Pieter Goeminne, pneumoloog VITAZ en Advocacy Chair van de Belgian Respiratory Society
• Suzanne Gabriels, expert tabakspreventie bij Stichting tegen Kanker
• Veerle Maes, expert kankerpreventie bij Kom op tegen Kanker
• Prof. Em. Frieda Matthys, departement psychiatrie, VUB, Brussel
• Prof. Em. Greet Schoeters, Universiteit Antwerpen