Robotica in de geriatrie: op weg naar een geleidelijke integratie in de zorg
INNOVATIE Van het stimuleren van sociale interacties tot ondersteunde revalidatie: robotica speelt een steeds grotere rol in geriatrisch onderzoek. Het onderzoek dat tijdens IAGG 2026 werd gepresenteerd, illustreert de diversiteit van de toepassingen en hun potentieel voor de zorg voor ouderen.
Van gezelschapsrobots tot revalidatieapparatuur: robottechnologieën spelen in op uiteenlopende klinische behoeften. Al deze benaderingen hebben echter hetzelfde doel: de conventionele zorg aanvullen zonder zorgprofessionals te vervangen.
Gezelschapsrobots: sociale interacties bevorderen
Door de vergrijzing zal het aantal mensen met dementie de komende decennia naar verwachting meer dan verdubbelen, terwijl de gezondheids- en sociale kosten bijna verdrievoudigen. In deze context vormen sociale robots een niet-farmacologische benadering om sociale contacten te behouden en isolement tegen te gaan.
PARO is een interactieve gezelschapsrobot in de vorm van een babyzeehond, die werd geëvalueerd in het kader van het Europese project MyRobot. De robot is ontworpen om positieve emoties op te wekken, gevoelens van eenzaamheid te verminderen en gesprekken te stimuleren. Dankzij tactiele, geluids- en lichtsensoren kan hij zijn reacties geleidelijk aan de gebruiker aanpassen. De keuze voor een babyzeehond is niet toevallig: die is minder vertrouwd dan een hond of kat en roept daardoor minder snel negatieve ervaringen of traumatische herinneringen op. Dat is een van de argumenten voor de acceptatie ervan.
Het project MyRobot omvatte acht casestudies en berust op een kwalitatieve methodologie met 124 diepte-interviews, 100 veldobservaties en vijf workshops voor co-creatie, met als doel een handleiding voor het gebruik van de robot in de praktijk op te stellen. Uit de resultaten blijkt dat PARO vooral als facilitator van sociale interacties werkt: de robot stimuleert gesprekken, moedigt deelname aan groepsactiviteiten aan en vergemakkelijkt het contact tussen mensen met dementie, hun naasten en zorgverleners.
Een systematische review van negen gerandomiseerde studies wijst erop dat interventies met PARO de kwaliteit van leven en bepaalde neuropsychiatrische symptomen, met name agitatie, angst, apathie en gedragsproblemen, kunnen verbeteren.
Al deze benaderingen hebben hetzelfde doel: de conventionele zorg aanvullen zonder zorgprofessionals te vervangen.
Het nut van PARO hangt evenzeer af van de manier waarop de robot wordt gebruikt als van de robot zelf. De integratie ervan moet deel uitmaken van een persoonsgerichte benadering, onder begeleiding van zorgprofessionals en, waar mogelijk, naasten. PARO lijkt dan ook vooral een hulpmiddel om contact te bevorderen, en geen vervanging van menselijk contact.
Mobiliteit behouden tijdens een ziekenhuisopname
Het behoud van functionele vaardigheden en zelfstandigheid is een prioriteit in de geriatrie. Een ziekenhuisopname gaat echter vaak gepaard met een afname van de mobiliteit door inactiviteit. Dat kan leiden tot verlies van zelfstandigheid, dat soms ook na thuiskomst aanhoudt.
In de ROBUST-studie werd een robotondersteund revalidatieprogramma geëvalueerd bij 447 opgenomen patiënten van 65 jaar en ouder. Het apparaat biedt herhaalde oefeningen voor de onderste ledematen, passief of met weerstand (65 tot 100% van de maximale inspanning), tweemaal per dag uitgevoerd als aanvulling op de conventionele revalidatie.
Naast de functionele prestaties evalueerden de onderzoekers ook de ervaringen van de patiënten. De resultaten wijzen op een uitstekende acceptatie: 76% rapporteert een positieve ervaring, 83% zou het programma opnieuw willen volgen en 85% heeft geen pijn of ongemak ervaren. Verschillende patiënten omschrijven de robot als een echte «persoonlijke coach», waardoor de oefeningen motiverender worden.
Deze resultaten tonen aan dat oudere patiënten bereidwillig deelnemen aan dit type robotondersteunde revalidatie. De robot vervangt de fysiotherapeuten niet, maar blijkt een hulpmiddel waarmee de training kan worden geïntensiveerd en de zelfstandigheid tijdens de ziekenhuisopname kan worden bevorderd.
Op weg naar robots die revalidatie kunnen ondersteunen
Naast hulp bij het lopen kan robotica ook bijdragen aan de revalidatie van de bovenste ledematen. Musculoskeletale letsels zijn een veelvoorkomende oorzaak van functieverlies, terwijl de toegang tot fysiotherapie soms beperkt blijft. In deze context werd de humanoïde robot ARI ontwikkeld om oefeningen te begeleiden via gesproken, visuele en gebareninteracties, zodat de revalidatie kan worden gepersonaliseerd en de betrokkenheid van patiënten wordt vergroot.
Bij de ontwikkeling ervan stond de gebruiker centraal, met de betrokkenheid van 33 zorgprofessionals. Vervolgens werden meer dan 300.000 gesimuleerde sessies gebruikt om een AI-model te trainen dat oefeningen kan aanpassen aan het profiel van de patiënt. Een eerste evaluatie door 16 zorgverleners wijst erop dat deze aanpak relevant, aanpasbaar en veilig is, maar benadrukt ook dat waarborgen nodig zijn om de huidige beperkingen van taalmodellen op te vangen.
De waarde van deze robots zal vooral afhangen van hun vermogen om in het zorgtraject te worden geïntegreerd. Ze moeten de revalidatie personaliseren en zich aanpassen aan de mogelijkheden, pijn en voorkeuren van elke patiënt, terwijl ze de relatie tussen patiënt en therapeut ondersteunen in plaats van vervangen. Voordat ze op grote schaal worden ingezet, moeten hun plaats in de zorg, hun kosten en hun organisatorische en ecologische impact nog nader worden bepaald. Deze verschillende benaderingen illustreren de geleidelijke integratie van robotica in de geriatrie, als aanvulling op de conventionele zorg en zonder zorgprofessionals te vervangen.
Referenties:
1. Symposium Robotics in Geriatric Care. IAGG World Congress 2026. (Presentaties: MyRobot, ROBUST en ARI).
2. Wang X, Shen J, Chen Q. Hoe PARO ouderen in zorginstellingen kan helpen: een systematische review van gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken. Int J Nurs Knowl. 2022;33:29-39. doi:10.1111/2047-3095.12327.