“Begin kleinschalig, zoek je ambassadeurs”
Innoveren met AI in een regionaal ziekenhuis
AI hoeft niet het domein te zijn van universitaire of grote ziekenhuizen. AZ Rivierenland experimenteert met AI voor onder meer consultatieverslagen, personeelsvragen en administratieve taken. Wat heeft een regionaal ziekenhuis geleerd wanneer het AI daadwerkelijk op de werkvloer loslaat?
Eind 2024 begon het AI-verhaal in AZ Rivierenland met een eenvoudige vaststelling: de technologie kwam snel op, en het ziekenhuis wilde niet aan de zijlijn blijven staan, vertelt Nathalie Lenaerts, digicoach van AZ Rivierenland.
Een stuurgroep met daarin onder meer directie, diensthoofden en vertegenwoordigers vanuit de relevante departementen nam het voortouw.
Eerst een beleid, dan experimenteren
Die eerste verkenning leidde tot een AI-beleid dat duidelijk afbakende wat binnen de organisatie wel en niet kan. Het leidende principe daarbij is dat een AI-toepassing een duidelijke meerwaarde moet bieden voor de patiënt en de zorgverleners – géén AI omwille van de AI.
“We zijn allemaal druk bezig in de zorg. We willen efficiënter werken en vooral de administratieve belasting verminderen, zodat we meer tijd kunnen besteden aan onze patiënten”, zegt Lenaerts.
Van speechsoftware tot chatbot
Vanuit die filosofie startte het ziekenhuis vervolgens verschillende projecten. Een van de eerste concrete toepassingen was speech ambient tijdens de consultatie, met psychiater dr. Pieter Versyck als pionier. Met behulp van een microfoon wordt het gesprek tijdens de consultatie opgenomen, en vervolgens door AI getranscribeerd en verwerkt tot een verslag volgens een vooraf gedefinieerd sjabloon.
“De transcriptie is eerlijk gezegd verre van perfect”, zegt dr. Versyck. “Het verslag is zeer adequaat, al moet je het steeds grondig controleren – en dat vraagt minder tijd dan wanneer ik het zelf zou moeten opstellen.” Een door AI gemaakt verslag beschrijft het verhaal van de patiënt en het beleid bovendien veel uitgebreider dan een klassiek verslag, wat voordelen heeft in de communicatie met andere zorgverleners.
AZ Rivierenland onderzoekt nog hoe speech ambient in het EPD geïntegreerd kan worden, voor het als algemene oplossing in andere disciplines wordt uitgerold.
Daarnaast loopt in AZ Rivierenland een reeks AI-projecten. Binnen de personeelsdienst is een chatbot ontwikkeld, voorlopig alleen voor vragen die via de mailbox binnenkomen. De bedoeling is echter om de toepassing verder open te stellen voor alle medewerkers.
Een belangrijke rol is weggelegd voor Microsoft Copilot. “We zijn met funding van Microsoft aan de slag gegaan om Copilot te leren kennen en mensen wegwijs te maken in de mogelijkheden”, zegt Lenaerts. Zo wordt AI ingezet om uurroosters op te stellen, en zijn er toepassingen rond medische beeldvorming, rapportinzichten en vergaderverslagen. In het documentatiesysteem Confluence kunnen met behulp van AI verschillende documenten doorzocht en vergeleken worden.
'AI is een assistent, en je mag er niet van uitgaan dat alles wat er uitkomt klopt'
Geen AI zonder testfase
Een nieuwe AI-tool wordt in AZ Rivierenland niet zomaar uitgerold. Vooraf wordt nagegaan of de toepassing technisch, juridisch en organisatorisch binnen het ziekenhuis past. Ook de veiligheid, de privacy en de gegevensbescherming worden bewaakt. Pas na een uitvoerige test kan een toepassing daadwerkelijk in productie gaan.
“We gaan niet over één nacht ijs”, zegt Lenaerts. “De chatbot binnen de personeelsdienst zijn we bijvoorbeeld al in januari beginnen voorbereiden, en die is pas deze maand in productie gegaan.”
Bij de huidige stand van zaken van AI blijft voorzichtigheid de regel, zegt Lenaerts. “AI is een assistent, en je mag er niet van uitgaan dat alles wat er uitkomt klopt. Je moet de output controleren, en jij blijft de eindverantwoordelijke.”
Niet iedereen gaat even snel
De bereidheid om met AI aan de slag te gaan verschilt binnen de organisatie. Jongere medewerkers nemen de technologie volgens Lenaerts relatief vlot op. Ook leidinggevenden tonen veel interesse, mede omdat zij de potentiële tijdswinst zien.
“Medewerkers die graag dingen uitproberen, gaan er ook snel mee aan de slag. Maar bij de zorg aan het bed zijn we nog volop in ontwikkeling.”
Het ziekenhuis kiest daarbij bewust niet voor een top-downbenadering waarbij iedereen op hetzelfde moment verplicht met een AI-toepassing aan de slag moet. “We hebben geen beleid uitgeschreven met het idee dat we vanaf een bepaalde datum een bepaalde tool moeten gebruiken. We hebben gekozen voor piloottrajecten en ambassadeurs in onze organisatie.”
Die ambassadeurs komen uit verschillende geledingen van het ziekenhuis. Wat begon met ongeveer vijf medewerkers, groeide uit tot een groep van een veertigtal. “Die mensen voelen op de vloer wat er nodig is en kunnen vervolgens meegeven wat we moeten testen of anders aanpakken”, zegt Lenaerts.
De patiënt voorlopig nog op afstand
Patiënten komen zelf nog weinig in contact met de AI-toepassingen, buiten de ambient speech tijdens consultaties van dr. Versyck. “Wij zijn zelf nog zoekende. We zijn bijvoorbeeld in onderhandeling voor een patiëntenapp waarin we vragenlijsten willen implementeren. Maar anderzijds willen we zorg nog altijd persoonlijk houden en dat blijven uitstralen", zegt Lenaerts.
Bij ambient speech ligt de situatie anders. Daar draagt AI nu al bij aan een betere interactie tussen arts en patiënt. “Vroeger zat ik tijdens een gesprek al te noteren op mijn laptop”, vertelt dr. Versyck. “Nu zit ik veel meer in het gesprek met de patiënt.” Patiënten die de technologie niet wensen te gebruiken, kunnen dat ook aangeven, zegt Versyck.
'Zoek je ambassadeurs op'
Ziekenhuizen moeten niet telkens opnieuw het warm water uitvinden, zegt Lenaerts. "We zitten allemaal met dezelfde vragen: welke AI-toepassingen leveren daadwerkelijk tijdswinst op? Hoe organiseer je kwaliteitscontrole? Hoe ga je om met privacy en gegevensbescherming? En waar ligt de verantwoordelijkheid wanneer AI fouten maakt? We overleggen daarover ook regelmatig binnen Zorgnet-Icuro. Zij hebben ook basishandleidingen en hygiëneregels voor AI-gebruik opgesteld.”
Ziekenhuizen die nog met AI moeten beginnen, raadt Lenaerts aan om kleinschalig te beginnen. “Zoek ambassadeurs voor het project. Als zij andere medewerkers kunnen tonen welke efficiëntie en tijdswinst ze kunnen behalen en welk voordeel ze daarbij hebben, krijg je vanzelf een dynamiek.”
Een tweede aanbeveling is om binnen de organisatie een duidelijk aanspreekpunt te creëren waar mensen met vragen terechtkunnen. “Ze moeten zich niet altijd tot IT wenden, maar moeten effectief bij een van de ambassadeurs terechtkunnen. Dat vind ik heel belangrijk.”
Symposium
Op 3 oktober organiseert AZ Rivierenland, samen met huisartsenkring Schelde-Rupel, een symposium over AI in de zorg. Het doelpubliek zijn huisartsen en specialisten.
Deskundigen uit de praktijk, technologie en gezondheidszorg delen inzichten over kansen, beperkingen en aandachtspunten van AI, met concrete voorbeelden die aansluiten bij de realiteit van zorgverleners. Het symposium wil ook de samenwerking tussen huisartsen en specialisten versterken.
Informatie: https://events.azr.be/huisartsensymposium_2026/nl/programma