Een federaal transitiefonds voor ziekenhuizen is maar logisch
Zoals gebruikelijk zijn de begrotingsonderhandelingen deze oktobermaand in volle gang. Gezien de uitdagende budgettaire situatie en de financiële problemen waarmee ziekenhuizen al jaren kampen, is het essentieel om manieren te vinden waarop onze instellingen kwalitatief hoogwaardige en toegankelijke zorg aan onze bevolking kunnen blijven leveren.
Dieter Goemaere, directeur ziekenhuizen bij GIBBIS
Als belangrijke spelers in de volksgezondheid ervaren ziekenhuizen een toenemende activiteit. In tien jaar tijd is het aantal ziekenhuisopnames, met name in dagziekenhuizen, en het aantal bezoeken aan de spoedeisende hulp met 25% gestegen. Demografische veranderingen hebben inderdaad invloed op de zorgbehoeften van de bevolking.
Bovendien is het duidelijk dat we appropriate care zullen ondersteunen, dat wil zeggen dat we zullen proberen zorg met lage waarde (zorg die te vaak of te weinig wordt gebruikt) terug te dringen en variaties in de praktijk te onderzoeken. Maar dit zullen meer acties op medisch en farmaceutisch niveau zijn dan acties die verband houden met keuzes van het ziekenhuismanagement.
Appropriate care in ziekenhuizen heeft pas vertraagd effect
De grote hervormingen die momenteel gaande zijn, zoals de herstructurering van het ziekenhuislandschap, zijn een vorm van appropriate care, maar ze zullen niet direct effect hebben. Er moeten nu investeringen worden gedaan om in de toekomst te profiteren van een efficiënter systeem.
Investeringen gaan vooraf aan efficiëntiewinsten, daarom moeten deze transformaties financieel worden ondersteund. Dit zijn geen budgettaire maatregelen voor de korte termijn, maar maatregelen die ons in staat stellen meer mensen te behandelen met hetzelfde aantal personeelsleden en middelen.
De cijfers uit het MAHA-onderzoek van Belfius uit 2025 spreken voor zich: de budgettaire situatie van de Brusselse ziekenhuizen is zelfs nog slechter dan die van de Waalse en Vlaamse ziekenhuizen. Deze situatie is des te zorgwekkender gezien het feit dat de Brusselse ziekenhuizen ook een nationale missie vervullen, waarbij bijna vier op de tien opgenomen patiënten uit een andere regio komen.
De ziekenhuissector heeft echter al bijgedragen aan de budgettaire inspanningen: vorig jaar hebben we, via tarieven, geneesmiddelen of rechtstreeks binnen het ziekenhuissysteem, 200 miljoen euro aan besparingen kunnen opvangen. Dat is aanzienlijk.
Een federaal transitiefonds
Als onderdeel van de begrotingsbesprekingen is een van de verzoeken van GIBBIS de oprichting van een transitiefonds. We richten ons hierbij primair op de hervorming van het ziekenhuisstelsel, hoewel er ook ondersteunende maatregelen nodig zullen zijn voor de implementatie van de nieuwe nomenclatuur.
Zo zal software moeten worden aangepast en zal personeel ter plaatse moeten worden opgeleid. De Federale raad voor ziekenhuisvoorzieningen schat deze eenmalige investering op maar liefst 63 miljoen euro.
Wat betreft het ziekenhuisstelsel hebben we te maken met een hervorming van grotere omvang, maar ook een die zich over een langere periode zal uitstrekken. Enerzijds zijn er herontwikkelingen van locaties, anderzijds zijn er ook alle bedrijfsconsolidaties, fusies en personeelsoverplaatsingen… Beide brengen transformatiekosten met zich mee. Het is duidelijk dat de infrastructuurtransitie onder de bevoegdheid van de federatieve entiteiten valt.
Een federaal transitiefonds lijkt echter essentieel om de kosten van de organisatorische transformatie (zoals de harmonisatie van geautomatiseerde patiëntendossiers) en de personeelskosten te dekken, en om tijdelijk parallelle structuren in stand te houden om de dienstverlening aan het publiek tijdens de transitie te waarborgen.
Een principe dat nu moet vastliggen
Het is belangrijk te onthouden dat elke grote ziekenhuistransformatie in de geschiedenis van ons land beroep heeft kunnen doen op budgettaire steun van de overheid. Voor dit federale transitiefonds is het belangrijk dat we geen beroep doen op onze huidige operationele middelen, aangezien we zowel onze dienstverlening aan het publiek moeten blijven garanderen als ons moeten aanpassen. De sector heeft ook een zekere mate van financiële en regelgevende stabiliteit nodig om de talrijke hervormingen die momenteel gaande zijn te kunnen integreren.
"De vraag van GIBBIS is daarom duidelijk: het principe vandaag vastleggen en middelen toewijzen zodra ziekenhuizen hun intenties in het licht van de nieuwe hervorming van het ziekenhuislandschap hebben kunnen bepalen."
Europese verplichtingen
Naast de lopende hervormingen op nationaal niveau moeten we ook rekening houden met de Europese verplichtingen die zwaar wegen op onze instellingen. Op zich zijn we niet tegen deze Europese verplichtingen, aangezien ze vaak betrekking hebben op de patiëntveiligheid. Het opleggen van normen zonder de noodzakelijke middelen te verschaffen, blijft echter grotendeels theoretisch. Ziekenhuizen zullen simpelweg hun best doen.
Of het nu gaat om cyberbeveiliging, farmaceutische normen of de nieuwe nomenclatuur, de verplichtingen stapelen zich op terwijl de financiering ontoereikend blijft. Voor cyberbeveiliging zou een nauwere samenwerking met Defensie een mogelijke oplossing kunnen zijn.
Bovendien kan de omzetting van Europese normen in de Belgische wetgeving soms meer of minder restrictief zijn. België wil vaak het voortouw nemen zonder de nodige middelen te voorzien. Laten we duidelijk zijn: er moeten keuzes worden gemaakt: of we investeren de middelen, of we zijn minder ambitieus en wat pragmatischer.
Groeinorm zoals vastgelegd in het regeringsakkoord
De groeinorm is gekoppeld is aan de veranderende behoeften van de bevolking, niet aan economische groei. We weten ook dat een gezonde bevolking een positieve invloed heeft op de economische ontwikkeling.
Volgens Gibbis moet de groeinorm zoals vastgelegd in het regeringsakkoord en beloofd, worden gerespecteerd. Als de regering besluit om veranderingen door te voeren, mogen zorgverleners daar niet de dupe van worden, aangezien zij simpelweg inspelen op de toenemende behoeften van de bevolking. En als verandering werkelijk nodig is, moet die op een meer systemisch niveau plaatsvinden. Terugbetalingen zullen moeten worden verlaagd.
Om het systeem levensvatbaar te houden, moeten bijvoorbeeld de voordelen voor VT-patiënten de juiste mensen bereiken. Maar hoe bepalen we wie ze echt nodig heeft? Dit is een voorbeeld van een politieke keuze die gemaakt moet worden.
Hoe dan ook, aangezien ziekenhuizen op de rand van de afgrond staan, heeft elke genomen maatregel al gevolgen voor hen. Wanneer de energieprijzen stijgen, worden ziekenhuizen ernstig getroffen. Besparingen op tarieven hebben ook gevolgen voor onze instellingen.
Als de btw verhoogd wordt, zullen ziekenhuizen daar ook zwaar onder lijden. En de voorbeelden zijn talloos. Ziekenhuizen worden tegenwoordig geacht te investeren, te transformeren en te reageren op de steeds toenemende zorgbehoeften. Ze kunnen niet tegelijkertijd nieuwe bezuinigingsmaatregelen dragen.