Sluit de achterpoortjes, niet de deur voor kwetsbare gezinnen

Op de regeringstafel hebben sommige partijen een voorstel gelegd om het recht op Verhoogde Tegemoetkoming (VT) te hervormen. Nochtans zorgt niet de inkomensgrens of de automatische toekenning voor moeilijkheden. Problematisch zijn veeleer de bestaande beperkingen voor het inkomstenonderzoek. "Sluit de achterpoortjes, maar niet de deur voor wie verhoogde tegemoetkoming nodig heeft”, vindt algemeen secretaris Paul Callewaert (Solidaris).

Ruim 1 op de 5 van onze landgenoten heeft recht op Verhoogde Tegemoetkoming (VT). Die mensen betalen bij hun medische kosten een lagere eigen bijdrage. Het VT-statuut geeft namelijk recht op een hogere terugbetaling bij de dokter, de apotheker of tijdens een ziekenhuisopname. Bovendien betaalt wie het recht op VT kreeg toegekend een sociaal tarief voor het openbaar vervoer.

Hervorming of platte besparing?

Naar verluidt wordt er bij de begrotingsonderhandelingen gesproken over 4 miljard euro aan besparingen in de ziekteverzekering. De begrotingsnota rekent daarbij blijkbaar op 750 miljoen euro via een hervorming van het recht op Verhoogde Tegemoetkoming.

Drijfveer voor de hervorming is de stelling dat te veel mensen onterecht een beroep zouden doen op het VT-recht, terwijl ze dat eigenlijk niet nodig zouden hebben.

Wij zijn er voorstander van om elk misbruik van sociale bescherming aan te pakken. Profitariaat is profitariaat. Maar een hervorming van VT mag geen platte besparing worden op kap van wie in armoede leeft of er door hoge gezondheidskosten in dreigt terecht te komen. Het debat moet vertrekken van de juiste vraag. En die is: hoe zorgen we ervoor dat de Verhoogde Tegemoetkoming terechtkomt bij de mensen die het nodig hebben.

Het gevaar van een lager inkomstenplafond

Vandaag krijgt een alleenstaande een recht op VT als het bruto belastbaar inkomen lager ligt dan 29.236,66 euro per jaar. Naar schatting komt dat neer op ruim 1850 euro netto per maand, terwijl de armoededrempel in ons land 1565 euro per maand bedraagt.

De VT-plafonds liggen dus boven de armoededrempel. Dat is voor critici reden genoeg om te beweren dat het sociale recht intussen te ruim is geworden. Maar de bewering dat 10,9% van de bevolking een inkomen onder de armoededrempel heeft, terwijl 21% van de Belgen een beroep kan doen op VT, is geen valabel argument om het VT-recht te beperken.

Het is geen goed idee om het inkomstenplafond te verlagen. Het recht op Verhoogde Tegemoetkoming is niet enkel bedoeld voor wie in armoede leeft, maar ook om wie financieel weinig marge heeft uit de armoede te houden. En dat moet zo blijven. Dit is niet alleen een instrument van armoedebestrijding, maar ook van armoedepreventie. VT beschermt mensen als ze door ziekte en oplopende gezondheidskosten in financiële problemen dreigen terecht te komen. Het is een instrument om uitgaven af te remmen en geen middel om inkomsten te genereren.

Als de regering het inkomstenplafond zou verlagen, lost ze sociale fraude niet op, maar treft ze daarmee vooral mensen die niet onder de armoedegrens leven, maar wel financieel kwetsbaar zijn. Uit onze analyses blijkt dat zo’n verlaging vooral gevolgen zou hebben voor gepensioneerden met een beperkt pensioen, mensen met een invaliditeitsuitkering, gezinnen die leven van één inkomen en eenoudergezinnen.

Het nut van de automatische toekenning

Voorts ligt ook de automatische toekenning van VT in de vuurlinie. Naast een klassieke aanvraag waarbij het ziekenfonds een lid na een inkomstenonderzoek het recht op VT toekent, kun je het VT-recht namelijk ook automatisch toegekend krijgen.

Dat gebeurt als iemand al een erkenning heeft voor een ander sociaal voordeel. Denk bijvoorbeeld aan wie al langer dan 3 maanden een leefloon ontvangt of leeft van een inkomensgarantie voor ouderen (IGO). Die mensen krijgen de toekenning automatisch. Er gebeurde namelijk al een inkomstenonderzoek door de instelling die het sociaal voordeel toekende.

Sinds 2024 mogen ziekenfondsen ook ambtshalve een inkomstenonderzoek opstarten voor bepaalde groepen, zonder dat die zelf een aanvraag doen. En als die leden aan de voorwaarden voldoen, krijgen ze automatisch een recht op VT. Dat doen we voor mensen die langer dan 3 maanden werkloos of arbeidsongeschikt zijn, en voor invaliden die een uitkering ontvangen.

Die aanpak zou volgens critici een forse stijging van het aantal mensen met VT hebben veroorzaakt. Nochtans vertrekken we van bestaande digitale datastromen. Dit is een kwestie van automatisering, maar geen versoepeling van de voorwaarden. We hanteren dezelfde controle-parameters als bij gewone, klassieke aanvragen.

De automatisering voor deze doelgroepen kwam er na de politieke verontwaardiging dat te veel mensen hun sociale rechten zouden mislopen vanwege administratieve drempels. Inderdaad leidde deze automatisering tot een stijging van het aantal mensen met VT. Iedereen stond achter de proactieve oplossing die we met de ziekenfondsen hadden uitgewerkt. Maar sinds de invoering van het supplementenverbod voor mensen met VT is dat niet langer het geval en is die automatische toekenning blijkbaar problematisch.

De noodzaak van uitgebreider inkomstenonderzoek

Niet de hoogte van de hoge inkomstenplafonds of de automatische toekenning zijn een probleem. De gevallen van sociale fraude zijn dat wel. Hoe is het mogelijk dat sommige mensen een sociaal tarief bij de dokter betalen en toch een Porsche voor de deur van hun herenhuis hebben staan?

Beperkingen in de controlemogelijkheden bij het inkomstenonderzoek maken dat mensen soms onterecht een recht op VT vragen en krijgen. Dat komt omdat in bepaalde situaties het bestaande inkomstenonderzoek geen volledig beeld geeft van de financiële draagkracht. Niet alle inkomsten zijn momenteel voldoende zichtbaar in de beschikbare databanken.

Wie bewust inkomsten buiten beeld houdt of via een vennootschap afleidt, hoort niet thuis in een systeem dat bedoeld is om mensen met een beperkte draagkracht te beschermen. Profitariaat is profitariaat. Daarom moet een hervorming in de eerste plaats de achterpoortjes sluiten die vandaag nog bestaan. Niet de deur dicht doen voor kwetsbare gezinnen.

De mogelijkheden om het inkomstenonderzoek te verbeteren zijn intussen bekend. Als we rekening kunnen houden met kapitaalinkomsten, reële huurinkomsten, inkomsten uit vennootschappen, flexi-jobs en doctoraatsvergoedingen, krijgen we een beter zicht op de werkelijke financiële draagkracht van gezinnen. Met zo’n simpele, transparante check kunnen ziekenfondsen niet alleen het aantal misbruiken doen dalen, maar ook zorgen dat VT bij de juiste mensen terechtkomt.