Masterproef
Noodanticonceptiepil op TikTok
Sociale media zoals TikTok kunnen een rol spelen in het informeren en begeleiden van jongeren die in de apotheek een noodanticonceptiepil aanschaffen. Dat blijkt uit de masterproef van Aline Corstiaens.
Filip Ceulemans
Anno 2026 informeren jongeren zich vaak via sociale media. Vooral TikTok is erg populair bij de allerjongsten. “Sociale media zoals TikTok bieden de mogelijkheid om jongeren te bereiken, maar houden ook het gevaar in van een snelle verspreiding van fake news en ongefilterde informatie”, zegt Aline Corstiaens. “Het is belangrijk om dit te bestrijden door juiste, toegankelijke en wetenschappelijk onderbouwde informatie aan te bieden.” 
In haar masterproef (faculteit Farmaceutische, Biomedische en Diergeneeskundige Wetenschappen van de Universiteit Antwerpen) gaat ze na of TikTok kan worden gebruikt om jongeren correcte informatie te geven over het gebruik van de noodanticonceptiepil. “Jongeren nog bereiken via traditionele communicatiemiddelen als flyers en e-mails lukt niet meer. Daarom is het gebruik van digitale platforms cruciaal.”
Taboesfeer
Hoewel seksuele gezondheid en reproductieve autonomie niet langer in een taboesfeer vertoeven, blijkt het gebruik van de klassieke hormonale anticonceptiepil bij jongeren de laatste jaren aanzienlijk gedaald. Bij meisjes jonger dan 18 jaar is het gebruik van de pil tussen 2013 en 2023 met maar liefst 16% gedaald, blijkt uit een studie van de CM. “Uiteraard staat het iedereen vrij om ervoor te kiezen geen hormonale therapie te volgen”, zegt Aline Corstiaens. “Dat is wel problematisch als die beslissing gebaseerd is op foutieve informatie of mythes die de waarheid geweld aandoen.”
Het resultaat van de zogenoemde pilmoeheid is een toename van het aantal onbeschermde seksuele contacten, waarbij men al snel grijpt naar noodanticonceptie, met name de morning-afterpil. “Apothekers merken dat jongeren de noodpil niet langer uitsluitend gebruiken als noodoplossing, maar soms als alternatief voor reguliere anticonceptie”, zegt Corstiaens. “Dit is een zorgwekkende trend omdat de effectiviteit en veiligheid van noodanticonceptie afhangen van correct gebruik. Deze vormen van anticonceptie zijn ook minder betrouwbaar dan de traditionele pil.”
Gratis, zonder voorschrift
De stijging van het gebruik van de noodanticonceptiepil is volgens Corstiaens mee te verklaren door de overheidsbeslissing om deze medicatie sinds 2021 zonder voorschrift bij de apotheker verkrijgbaar te maken. “De noodpil kan zeker geen kwaad, maar op langere termijn zijn er veiligere alternatieven. Het blijft een middel voor noodsituaties wanneer er een keer iets misgaat. Apothekers zien nu soms dezelfde meisjes meerdere keren terugkomen voor de noodpil. Dat is niet de bedoeling”, aldus Corstiaens. “Bovendien blijkt maar al te vaak dat de kennis over de morning-afterpil te wensen overlaat.”
Na een literatuurstudie ging Aline Corstiaens na wat er over (nood)anticonceptie zoal circuleert op TikTok. “Het werd al snel duidelijk dat er veel over anticonceptie en noodanticonceptie rondgaat op TikTok. Jongeren zijn er zeer hard mee bezig en zo blijkt nogmaals hoe actueel dit onderwerp is. Jammer genoeg bevatten de meeste video’s over de noodpil foutieve of verwarrende informatie. Er wordt onder meer beweerd dat de noodpil een zwangerschap kan afbreken, dat het meerdere keren per cyclus ingenomen kan worden en dat het altijd werkt. Als jongeren deze informatie zomaar geloven en hier niet kritisch mee omgaan, wat waarschijnlijk het geval is, wordt het gevaarlijk.”
De vragen die jongeren op TikTok stellen, zijn erg gevarieerd: “Hoe vaak kan je een noodpil gebruiken? Is de noodpil ook effectief als je in je vruchtbare fase zit? Kan een noodpil de zwangerschap onderbreken? Ik had onbeschermde seks, wat moet ik nu doen? Word ik zwanger van één keer de pil vergeten? Ik ben zwanger, kan ik nu nog de morning-afterpil gebruiken?” Er circuleren duidelijk veel vragen die om een correct antwoord smeken.
Jammer genoeg bevatten de meeste video’s op TikTok over de noodpil foutieve of verwarrende informatie.
Eigen TikTok-kanaal
“Na analyse van TikTok ontstond het idee om zelf een TikTok-kanaal te creëren om de kloof op te vangen tussen de vragen waarmee jongeren kampen en het gebrek aan correcte informatie”, legt Aline Corstiaens uit hoe ze te werk ging. “In mijn eerste TikTok-video beantwoordde ik de veelgestelde vraag ‘Wat moet ik doen als ik onbeschermde seks heb gehad?’. De inhoud was aangepast aan de gevoeligheden van jongeren. Er werd op een eenvoudige manier uitgelegd welke soorten noodanticonceptie er zijn, hoe deze werken, waar deze beschikbaar zijn en wat ermee moet gebeuren. Er werd gebruikgemaakt van visuele elementen, een rustige voice-over en korte zinnen om de inhoud zo toegankelijk en aantrekkelijk mogelijk te maken. We wilden vooral vermijden belerend over te komen.”
Zowel van apothekers als jongeren kwam er positieve feedback op de video. "Apothekers vonden de video laagdrempelig en prezen het feit dat deze de meest essentiële informatie bevatte. Ik kreeg van hen wel enkele tips om de video nog vollediger te maken. Zo mocht duidelijk worden gemaakt dat de morning-afterpil niet helpt tegen soa’s en dat ze best zo snel mogelijk wordt ingenomen. Ook de rol van de apotheker mocht wat meer in de verf worden gezet. Apothekers zien het kanaal als een waardevolle aanvulling op het advies dat ze zelf in de apotheek geven. Het kan ook helpen om een gesprek over anticonceptie op gang te brengen, want volgens de meeste apothekers rust daar toch nog steeds een taboe op.”
Enthousiaste reacties
Ook jonge vrouwen tussen 16 en 22 jaar die de video zagen, reageerden enthousiast. “Ze gaven aan dat TikTok voor hen een belangrijk medium is om informatie te krijgen. Positieve elementen in de video zijn voor hen de bullet points en de heldere informatie. Maar misschien mocht het begin wat meer triggeren om de video te bekijken. Het zou volgens de meeste meisjes wel iets persoonlijker mogen door bijvoorbeeld een gezicht in beeld te brengen dat de informatie vertelt in plaats van een voice-over te gebruiken.” Aan de hand van de feedback ging Aline Corstiaens aan de slag om een tweede, herwerkte versie te maken.
In haar masterproef geeft Aline Corstiaens enkele tips over toekomstige acties. “Dit onderzoek vormt een eerste stap in de integratie van digitale communicatie binnen de farmaceutische zorg. In de toekomst zou het TikTok-platform verder kunnen worden uitgebreid met nieuwe video’s met categorieën als ‘Wat als?’, ‘Feit of fabel?’ of ‘Uitleg over’. Het zou ook goed zijn er een interactief aanbod van te maken waarbij jongeren vragen kunnen stellen. Samenwerking met bekende jongeren of influencers zou daarbij een pluspunt zijn. Er werd ook gesuggereerd om op de verpakking van de medicatie een QR-code te plaatsen die rechtstreeks naar de TikTok-video leidt. Maar dat zijn voorlopig verre toekomstplannen”, lacht Aline Corstiaens. Zij pleit tevens voor vervolgonderzoek naar de effectiviteit van sociale-media-interventies op kennis, attitudes en gedrag rond anticonceptie.
