Apotheekkaart wordt hertekend
Aantal apotheken blijft dalen
Het Belgische apothekenlandschap verandert snel. Het aantal officina's daalt, de regionale verschillen worden scherper en verhuis- en fusiedossiers zijn steeds vaker strategische keuzes in plaats van louter administratieve ingrepen. Voor de apotheker van vandaag draait het dus niet alleen om zorg verlenen, maar ook om slim positioneren. Dat blijkt uit de jaarlijkse Whitepaper van Sirius Insight.
Filip Ceulemans
België telt in 2026 in totaal 4.873 apotheken, waarvan 4.581 open zijn voor het publiek en 292 tijdelijk gesloten. Gemiddeld komt dat neer op vier apotheken per 10.000 inwoners. Achter dat nationale gemiddelde schuilt echter een duidelijke neerwaartse trend. Sinds 2020 daalde het totale aantal apotheken met 3,6%, terwijl het aantal publiek toegankelijke apotheken zelfs met 4,7% terugliep. Opvallend is dat die daling sinds 2024 versnelt, mee onder invloed van de strengere regelgeving rond verhuis en fusie. In 2020 waren er nog ruim meer dan 5.000 apotheken. Pas in 2023 werd nipt onder dit symbolische aantal gedoken.
Die beweging is bovendien ongelijk verdeeld over het land. Meer dan de helft van de 181 definitieve sluitingen sinds 2020 vond plaats in Wallonië (54%). 37% van de gesloten apotheken komt voor rekening van Vlaanderen, 9% in Brussel. Luik voert met bijna een kwart van alle definitief gesloten apotheken (41) de lijst aan, gevolgd door Henegouwen (35) en Antwerpen (26). Ook bij de tijdelijk gesloten apotheken zijn de regionale verschillen groot: bijna de helft bevindt zich in Wallonië, met Henegouwen, Brussel en Luik als duidelijkste uitschieters. Limburg is slechts goed voor 2% van de gesloten apotheken.
De toegankelijkheid van farmaceutische zorg staat daardoor niet overal onder dezelfde druk, maar in sommige zones wordt de rek wel kleiner. Dat blijkt ook uit het feit dat drie gemeenten – Daverdisse (Luxemburg, 1.416 inwoners), Mesen (West-Vlaanderen, 1.071 inwoners) en Herstappe (Limburg, 75 inwoners) – vandaag zelfs geen apotheek meer hebben. In Vlaanderen is Knokke-Heist de gemeente met het hoogste aantal apotheken per 10.000 inwoners (6,8), gevolgd door Lo-Reninge (6,4) en Blankenberge (6,3). Dat ligt echter nog ruim onder het aantal apotheken in Fexhe-le-Haut-Clocher (8,8), Trois-Ponts (8) en Momignies (7,7), de koplopers in Wallonië.
Dubbele realiteit
De spreiding van apotheken wordt steeds minder vanzelfsprekend. Sommige provincies kennen nog altijd een relatief hoge dichtheid, terwijl Antwerpen en Luxemburg (beiden 3,2 apotheken per 100.000 inwoners) lager scoren. Koplopers zijn Luik (4,5), Henegouwen (4,4) en West-Vlaanderen (4,3). Dat wijst op een dubbele realiteit: op bepaalde plaatsen is het aanbod nog altijd ruim, op andere komt de bereikbaarheid onder druk te staan. Nationale gemiddelden zeggen steeds minder over de echte situatie op het terrein. Lokale marktkennis, zicht op het verzorgingsgebied en inzicht in demografie en mobiliteit worden almaar belangrijker.
Tegelijk zet de schaalvergroting zich voort. Vandaag maakt 23% van de Belgische apotheken deel uit van een groep met meer dan drie vestigingen. In Wallonië ligt dat aandeel met 32% beduidend hoger dan in Vlaanderen. Vooral in Luxemburg (48%), Luik (38%), Waals-Brabant (36%) en Namen (30%) is groepsvorming sterk aanwezig. Aan de andere kant van het spectrum bevinden zich West-Vlaanderen (12%) en Limburg (15%). Voor onafhankelijke apotheken scherpt dat de nood aan profilering aan. Niet alleen prijs, assortiment en service spelen daarin mee, maar ook de vraag welke rol een apotheek lokaal wil opnemen binnen een bredere eerstelijnszorg.
Nabijheidsverhuizingen
Ook verhuis en fusie zijn intussen uitgegroeid tot strategische dossiers. Sinds 2020 werden 581 aanvragen voor verhuis of fusie geregistreerd. Opvallend is dat apotheken vooral kiezen voor juridisch veilige bewegingen. In 2025 bestond 57% van de procedures uit nabijheidsverhuizingen, terwijl fusies nog slechts 19% vertegenwoordigden. Bovendien bleef 73% van die nabijheidsverhuizingen binnen een straal van 100 meter. Dat zegt veel over de voorzichtigheid in de sector: wie beweegt, doet dat liefst met zo weinig mogelijk risico.
Die voorzichtigheid is begrijpelijk, want de speelruimte wordt kleiner. Intussen ligt 6,2% van het Belgische grondgebied in een beschermingszone als gevolg van eerdere verhuisbewegingen en fusies. In grote steden loopt dat aandeel sterk op. In Brussel is bijna driekwart van het grondgebied geblokkeerd, in Luik gaat het om 65% en in Charleroi om 52%. Dat maakt rendabele verhuisoperaties in stedelijke context steeds complexer en verhoogt het belang van een goede voorbereiding. Het percentage in de (groot)steden staat in schril contrast met provincies als Limburg en Luxemburg waar amper 1% van het grondgebied geblokkeerd wordt als beschermd gebied.
Onderbediende zone
Toch is het verhaal niet alleen defensief. Er zijn ook kansen. Meer dan 200.000 adressen in België voldoen aan de criteria van een onderbediende zone, en kunnen dus potentieel in aanmerking komen voor een verhuisproject. Dat betekent dat groei nog altijd mogelijk is, maar veel gerichter dan vroeger. Niet de grootste speler, maar de best geïnformeerde speler lijkt daarbij het meeste voordeel te hebben.
"Het apotheeklandschap in België ondergaat een ingrijpende transformatie", stelt Sirius Insight. "Dichte apotheeknetwerken, veranderende regelgeving, online- en offlineconcurrentie en consolidatiebewegingen hertekenen de markt en sturen deze naar een beter evenwicht tussen vraag en aanbod. Toch blijven sommige regio’s en steden kampen met aanzienlijke uitdagingen om ervoor te zorgen dat apotheken over voldoende marktpotentieel beschikken en dat de bevolking adequaat wordt bediend."
"In deze context zijn visie en strategie essentieel. Zowel onafhankelijke apotheken als apotheekgroepen moeten nadenken over interne concurrentie, hun toekomstige positionering en hun rol in de markt. Wie een duidelijke strategie en langetermijnvisie ontwikkelt, zal het best geplaatst zijn om groeikansen te benutten en zich succesvol aan te passen aan de veranderingen die voor ons liggen."
"Ook in het buitenland zien we interessante ontwikkelingen. Initiatieven zoals gezondheidscentra (health hubs) en samenwerkingsverbanden tussen verschillende zorgactoren winnen er steeds meer aan belang en tonen de voordelen van een toekomstgerichte aanpak. In België worden deze modellen nog maar voorzichtig verkend, maar de opportuniteiten voor wie vandaag strategische keuzes maakt, zijn duidelijk aanwezig", besluit de White Paper.