Klimaatverandering vergroot gezondheidsverschillen
De klimaatverandering heeft ongunstige gevolgen voor de gezondheid. Deze zijn echter ongelijk verdeeld en vergroten daardoor onrechtvaardige gezondheidsverschillen.
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
Hot-Hot-Hot (The Merrymen, 1982)
Tussen de hittegolven door werden er al menige teksten neergepend en interviews gegeven over de klimaatverandering en de gezondheidsimpact ervan. De experten struikelden bijna over elkaar met hun tips en tricks. Steeds dezelfde deviezen, maar uit een andere mond. Covid-19 déjà-vu.
Een recente publicatie van de Nederlandse Gezondheidsraad (Den Haag, 21 mei 2026; Nr. 2026/05), een gezamenlijk advies met de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR-advies 009) trok mijn aandacht en verdient het om in de kijker te staan. ‘Klimaatverandering en gezondheid: richtingen voor beleid’ is een lijvig document geworden.
Het klimaat verandert, sneller dan altijd aangenomen werd. De temperatuur stijgt, zowel periodes van droogte als van neerslag nemen toe. Weersextremen komen vaker voor en worden intenser. Deze effecten van de klimaatverandering hebben ongunstige gevolgen door de gezondheid.
Zo is er meer blootstelling aan hogere temperaturen, UV-straling, zomersmog en pollen. Ook risico’s op infectieziekten nemen toe. Er zijn meer muggen en teken die ziekten kunnen overdragen. De gezondheidseffecten hebben ook maatschappelijke en economische gevolgen, zoals verlies van productiviteit, druk op de zorgsector en toename van de zorgkosten.
Vaak wordt over het hoofd gezien dat gezondheidsrisico's variëren en dat ze kunnen leiden tot ongelijkheden in de gezondheid (WHO, COP29 Special Report, 2024).
Gezondheidsgelijkheid is de “afwezigheid van oneerlijke, vermijdbare of herstelbare verschillen in gezondheid tussen groepen mensen, ongeacht of deze groepen worden gedefinieerd op basis van sociale, economische, demografische, geografische of andere kenmerken”.
Voor sommige mensen moet er meer gedaan worden, of er moet iets anders gedaan worden voor anderen.
Door gezondheidsongelijkheid ontstaan er groepen die zich moeilijk kunnen aanpassen of zich onttrekken aan gezondheidsrisico’s. Huurders van woningen van lage kwaliteit kunnen bijvoorbeeld hun woning niet klimaatbestendig maken, terwijl eigenaars dat vaak wel kunnen.
Huurders hebben vaak minder geld om goede zonnewering aan te schaffen. Ze kunnen de ramen soms niet openzetten als het minder warm is omdat er in de buurt luchtvervuiling of storend lawaai is. Ongunstige sociaaleconomische omstandigheden zorgen ervoor dat airco’s, laat staan HVAC-installaties, niet gebruikt kunnen worden wegens hoog elektriciteitsverbruik en dure aanschaf.
Dat werd pijnlijk duidelijk gemaakt door een reportage van De Morgen over de omstandigheden in de verouderde hoogbouw op Antwerpse Linkeroever tijdens een hittegolf.
In Nederland heeft de helft van de bevolking een woning met risico op oververhitting; onder hen twee miljoen ouderen. In gehuurde panden is er vaker overlast dan in gekochte woningen.
Dergelijke vermijdbare gezondheidsrisico’s zijn onrechtvaardig, eenieder verdient evenveel kansen op een goede gezondheid (WHO, World Report on social determinants of health equity, 2025). Volgens de WHO zullen wereldwijd door klimaatverandering de gezondheidsverschillen aanzienlijk vergroten (WHO, COP30 Special Report on health and climate change, 2025).
Een effectief preventiebeleid is noodzakelijk, zeker voor mensen die hoger risico lopen op gezondheidsschade door klimaatverandering (jonge kinderen en ouderen) of een hoge mate van blootstelling (kunnen) hebben, zoals buitenwerkers.
Kinderdagverblijven, kleuterscholen en ouderenvoorzieningen moeten eerst aangepakt worden om de klimaatbestendigheid daar te verbeteren. De werkgevers moeten een hitteplan opmaken met advies van de arbeidsarts.