Alles begint in de mond 

IAGG-CONGRES We besteden vaak niet zoveel aandacht aan de gezondheid van de mond … tot er een probleem is. Dat kan tal van gevolgen hebben, niet enkel bij fragiele bejaarden, maar ook voor de mensen die dagelijks voor bejaarden zorgen. 

Candice Leblanc - 8 september 2026

Voor alle duidelijkheid, de orale gezondheid betreft niet alleen de mond zelf en de tanden, maar ook het kauwen, het slikken, de bewegingen van de mond en de tong en het spreken. Al die functies kunnen bijzonder problematisch worden bij dementie en/of neurocognitieve problemen. 

“Bij demente patiënten wordt de gezondheid van de mond vaak verwaarloosd”, stelt Orapin Komin, hoogleraar tandheelkunde aan de Universiteit Chulalongkorn in Bangkok (Thailand).⁽¹⁾ “We wisten al dat een slechte orale gezondheid correleert met een hoger risico op achteruitgang van de cognitieve functies.⁽²⁾ Daarom zijn we ons gaan afvragen in hoeverre mondproblemen neuropsychiatrische symptomen (agitatie, agressiviteit, depressie,…) zouden kunnen verergeren. We hebben onderzocht welke gevolgen dat kan hebben voor de mantelzorgers of het verzorgend personeel.”

Neuropsychische gezondheid en mentale gezondheid 

Prof. Komin en haar team hebben de correlatie tussen de gezondheid van de mond en neuropsychiatrische problemen onderzocht met twee gestandaardiseerde evaluatietools, namelijk de Oral Health Assessment Tool (OHAT) en de Neuropsychiatric Inventory Questionnaire (NPI-Q), bij 90 demente patiënten (vooral patiënten met alzheimer of vasculaire dementie). De OHAT evalueert acht domeinen (tanden, tandvlees, tandprothese, netheid, pijn, speeksel, lippen en tong).

Hoe hoger de OHAT-score, des te slechter de orale gezondheid. De NPI-Q evalueert een dozijn symptomen, die in vier groepen worden ingedeeld: psychose, gemoedsstemming, gedrag en andere (slaapproblemen, verminderde eetlust enz.). “De mantelzorger of de verzorger die het dichtst bij de patiënt stond, heeft die symptomen een maand lang geëvalueerd”, aldus de onderzoekster. “Ook heeft die persoon vragen beantwoord over de invloed van die symptomen op de mate van stress en ontreddering (NPI-Q Distress score).”

Het onderzoeksteam heeft een correlatie vastgesteld tussen een slechte orale gezondheid en ernstigere neuropsychiatrische symptomen.

Resultaten: de vorsers hebben een correlatie vastgesteld tussen een slechte gezondheid van de mond en de ernst van de neuropsychiatrische symptomen van de patiënt (p = 0,016) en de distress van de mantelzorger of verzorger (p = 0,003).

De onderzoekers hebben ook de neuropsychiatrische symptomen apart geanalyseerd. Een hogere score van depressie correleerde met een slechtere gezondheid van de mond (p = 0,016). Dat was evenwel het enige neuropsychiatrische symptoom dat significant correleerde met de OHAT-score. Volgens prof. Komin is het wenselijk “goed de mond en de tanden te verzorgen bij mensen met neuropsychiatrische problemen en de mantelzorger of verzorger daarbij beter te ondersteunen.”

Praktische implicaties

De vorsers pleiten dan ook voor een betere follow-up van de gezondheid van de mond, vooral als de patiënten eventuele klachten minder kunnen formuleren wegens een achteruitgang van de cognitieve functies.

Ze zien drie aandachtspunten: 
1. Symptomen van een depressie (apathie, verlies van motivatie,...) kunnen negatieve invloed hebben op de hygiëne van de mond en de tanden. De persoon “laat zich gaan”, wat het risico op een slechte gezondheid van de mond nog verergert. 
2. Om die vicieuze cirkel te voorkomen of te doorbreken, zou je de patiënt moeten stimuleren en helpen bij de dagelijkse mond- en tandhygiëne en zou je de gezondheid van de mond eventueel moeten opvolgen. Zeker als de patiënt anticholinerge geneesmiddelen of bepaalde psychotrope farmaca inneemt, die de speekselsecretie verminderen en zo een droge mond kunnen veroorzaken … wat dan weer mond- en tandproblemen in de hand werkt. 
3. Een regelmatige controle bij de tandarts is essentieel. Preventie en vroege detectie van eventuele problemen (cariës, gingivitis, parodontitis,...) voorkomen een verslechtering van de gezondheid van de mond of remmen die af. 

Focus op hypofunctie

Prof. Komin heeft ook de invloed van een disfunctie van de mond op de diversiteit van de voeding en de voedingstoestand geëvalueerd, vooral in woonzorgcentra. Hypofunctie van de mond is een concept, dat de Japanse vereniging voor gerontologie een tiental jaar geleden heeft ontwikkeld. We spreken van hypofunctie van de mond als de patiënt minstens drie van de volgende zeven criteria vertoont: een slechte mond- en tandhygiëne, een droge mond, geringere occlusiekracht, een verminderde motorische functie van de tong en de lippen, een verminderde tongdruk, minder goed kauwen en/of slikproblemen. 

De onderzoeksgroep heeft die zeven parameters gemeten bij 74 mensen die in een woonzorgcentrum in Bangkok woonden. De voedingstoestand en de diversiteit van de voeding werden geëvalueerd met respectievelijk de Mini Nutritional Assessment-Short Form (MNA-SF) en de Food Diversity Score Kyoto (FDSK-11). Die laatste wordt vaak gebruikt bij Aziatische mensen, deelt het voedsel in in elf categorieën en evalueert de frequentie van consumptie ervan. Hoe hoger de score, des te gevarieerder is de voeding. 

Ondervoeding

De vorsers hebben eerst de prevalentie van hypofunctie van de mond in die cohorte gemeten. Resultaat: bijna 65% van de bewoners vertoonde tekenen van hypofunctie van de mond. De frequentste problemen waren in dalende volgorde van frequentie problemen van de motorische functie van de tong en de lippen, een verminderde bijtkracht en een verminderde tongdruk. 

Daarna hebben ze de correlatie tussen de functie van de mond, ondervoeding en de diversiteit van de voeding tegen het licht gehouden. Hypofunctie van de mond en een minder gevarieerde voeding correleerden significant met malnutritie en met name ondervoeding. Dat was uiteraard geen grote verrassing.

Het opsporen en behandelen van een verminderde orale functie zou kunnen bijdragen aan een gevarieerder voedingspatroon en zelfs het risico op ondervoeding en malnutritie kunnen verminderen.

De studie is weliswaar uitgevoerd bij een klein aantal van uitsluitend niet-Europese mensen, maar leert toch dat opsporing en behandeling van hypofunctie van de mond zou kunnen helpen de diversiteit van de voeding te verhogen en het risico op malnutritie en ondervoeding te verkleinen.⁽³⁾ Die laatste zijn zowel in België als in Thailand frequent bij geriatrische patiënten.

Longitudinale en interventionele studies zijn nodig om die hypothese te toetsen. De richtlijnen van prof. Komin betreffende de klinische implicaties lijken ons overigens relevant voor iedereen.

Die aanbevelingen zijn:

• systematische evaluatie van de functie van de mond op lange termijn, vooral bij mensen die in een woonzorgcentrum verblijven;
• specifieke voedingsinterventies naargelang van de functie van de mond;
• vooral kijken naar de parameters die het vaakst verstoord zijn, om de efficiëntie van de zorg te verbeteren. In de Thaise studie bijvoorbeeld ging het om de motorische functie van de tong en de lippen en de occlusiekracht. 

Referenties:
1. Zie “ Impact of oral health problems on neuropsychiatric symptoms and caregiver burden in dementia: an OHAT-based evaluation” (sessie O3.02-1 van het IAGG26) door O. Komin. 
2. Daly et al, “Evidence summary: the relationship between oral health and dementia” in British Dental Journal, 2018 ; 223:846-853. 
3. Zie “Oral function, dietary variety and nutritional status. Key determinants of health in older adults in long-term care” (sessie O3.02-3 van het IAGG26) door O. Komin.